بتن بعد از سخت شدن سطحی متخلخل دارد و ممکن است گردوغبار، رطوبت، چربی یا ذرات سست روی آن باقی بماند. اگر قرار باشد عایق، رنگ، کفپوش یا یک پوشش محافظ مستقیماً روی چنین سطحی اجرا شود، کیفیت اتصال لایه جدید به بتن همیشه قابل پیش بینی نیست. پرایمر بتن برای آماده کردن همین سطح استفاده می شود یعنی لایه ای اولیه ایجاد می کند تا پوشش بعدی روی بستر مناسب تری اجرا شود.
البته همه پرایمرها یک کاربرد ندارند. بعضی برای افزایش چسبندگی پوشش های بعدی ساخته شده اند و بعضی دیگر مانند پرایمرهای قیری، علاوه بر آماده سازی سطح برای کاهش نفوذ رطوبت، نمک ها و یون های موجود در خاک نیز استفاده می شوند. در این مقاله از بتن کاور بررسی می کنیم چرا از پرایمر بتن استفاده می کنیم، چه زمانی استفاده از آن منطقی است و برای انتخاب میان پرایمر پایه آب و پایه حلال باید به چه نکاتی توجه کرد.
پرایمرقیری یا امولسیونی بتن چیست و چه کاری انجام می دهد؟
پرایمر بتن یک لایه زیرسازی است که قبل از اجرای پوشش اصلی روی سطح بتنی قرار می گیرد. کاربرد دقیق آن به فرمولاسیون محصول وابسته است. برای مثال یک پرایمر مورد استفاده زیر کفپوش اپوکسی با یک پرایمر قیری که روی فونداسیون در تماس با خاک اجرا می شود، وظیفه کاملاً یکسانی ندارد. سطح بتن دارای منافذ ریز است و میزان جذب آن نیز از یک پروژه به پروژه دیگر تغییر می کند. علاوه بر این بتن قدیمی ممکن است سطحی پودری یا ضعیف داشته باشد. وجود چنین شرایطی می تواند مصرف پوشش نهایی را افزایش دهد یا باعث شود لایه جدید اتصال مناسبی با سطح پیدا نکند. به همین دلیل در بسیاری از سیستم های پوششی، زیرسازی بتن به اندازه انتخاب خود پوشش اهمیت دارد.
در پرایمرهای قیری موضوع فقط چسبندگی نیست. محصولاتی که برای سطوح بتنی مدفون یا در تماس با خاک ساخته شده اند، پس از خشک شدن یک لایه محافظ روی سطح تشکیل می دهند. این لایه می تواند تماس مستقیم بتن با رطوبت، نمک ها، سولفات ها و یون های مهاجم موجود در محیط را محدود کند. برای نمونه پرایمر قیری پایه آب PWB 1400 بتن کاور بر پایه آب و قیر تولید شده و برای سطوح بتنی در معرض خاک و املاح مخرب معرفی شده است. پس از تبخیر آب، پوشش مقاوم و انعطاف پذیری روی سطح باقی می ماند که در آب حل نمی شود.
چرا قبل از پوشش ، از پرایمر بتن استفاده می کنیم؟
دلیل استفاده از پرایمر باید با نوع پروژه مشخص شود. پرایمر ماده ای نیست که صرفاً برای اضافه کردن یک مرحله به اجرای پوشش مصرف شود. اگر سیستم پوششی برای سطح موردنظر به پرایمر نیاز داشته باشد، حذف این مرحله می تواند مستقیماً روی نتیجه نهایی اثر بگذارد. یکی از دلایل اصلی آماده کردن سطح برای اتصال بهتر لایه بعدی است. منافذ بتن و جذب نامنظم سطح ممکن است باعث شوند پوشش در نقاط مختلف رفتار متفاوتی داشته باشد. پرایمر می تواند این وضعیت را کنترل کند و بستر یکنواخت تری در اختیار پوشش اصلی قرار دهد. در سیستم های رزینی نیز نفوذ پرایمر به منافذ بتن به اتصال مکانیکی بهتر پوشش کمک می کند.
کاربرد دیگر پرایمر بتن کاهش تماس سطح با رطوبت و عوامل مهاجم است. این موضوع در فونداسیون، دیوار حائل، زیرزمین، تونل، پایه پل و قسمت هایی که پس از اجرا در مجاورت خاک قرار می گیرند بیشتر مطرح می شود. پرایمرهای قیری برای چنین شرایطی می توانند یک لایه محافظ پیوسته روی بتن تشکیل دهند. کاهش مصرف پوشش نهایی نیز در بعضی سیستم ها مطرح است. اگر سطح بتن بسیار جاذب باشد، بخشی از ماده پوششی وارد منافذ سطح می شود. زیرسازی مناسب می تواند این جذب اولیه را کنترل کند. البته پرایمر جای ترمیم سطح را نمی گیرد. اگر بتن ترک خورده، پوسته شده، چرب یا دارای قسمت های سست باشد، ابتدا باید علت مشکل برطرف و سطح تعمیر شود.
پس پاسخ به این سؤال که آیا پرایمر بتن همیشه لازم است خیر است. نوع پوشش نهایی، وضعیت بتن، میزان رطوبت، شرایط محیطی و دستورالعمل سیستم اجرایی مشخص می کند که چه پرایمری باید استفاده شود یا اصلاً نیازی به آن وجود دارد یا نه. استفاده از یک پرایمر نامتناسب هم می تواند به اندازه حذف پرایمر مشکل ساز باشد.
پرایمر پایه آب بهتر است یا پایه حلال؟
برای انتخاب پرایمر قیری، بهتر است به جای این که یکی از دو گروه پایه آب یا پایه حلال را مطلقاً بهتر بدانیم، شرایط پروژه را بررسی کنیم. روش اجرا، دمای محیط، محدودیت های ایمنی و مشخصات سطح در انتخاب اثر دارند.
پرایمرهای قیری پایه آب مانند PWB 1400 و PWB 1000 بتن کاور امولسیون های قیری پایه آب هستند. این محصولات قبل از خشک شدن قابلیت اختلاط یا رقیق شدن با آب را دارند و پس از خشک شدن لایه ای مقاوم و انعطاف پذیر ایجاد می کنند. در اطلاعات فنی هر دو محصول، کاربردهایی مانند عایق کاری فونداسیون، دیوارها، زیرزمین، تونل، دیوار حائل و سازه های در تماس با خاک یا آب ذکر شده است. همچنین هر دو محصول غیرقابل اشتعال هستند.
در طرف دیگر پرایمر قیری پایه حلال POB 2000 بر پایه حلال های نفتی و قیر ساخته شده است. پس از اجرا، حلال تبخیر می شود و لایه قیری روی سطح باقی می ماند. این محصول بتن کاور برای اجرای هوای سرد نیز مناسب است. از آنجا که POB 2000 حاوی حلال نفتی و قابل اشتعال است، هنگام اجرا رعایت الزامات ایمنی، حذف شعله و جرقه و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی اهمیت بیشتری دارد.
بنابراین اگر پروژه محدودیت استفاده از مواد قابل اشتعال دارد یا اجرای پایه آب مناسب شرایط کار است گزینه های پایه آب قابل بررسی هستند. در پروژه ای که اجرا در هوای سرد مطرح است ویژگی های POB 2000 می تواند دلیل بررسی این محصول باشد. انتخاب نهایی بهتر است بر اساس دمای اجرا، وضعیت سطح، محل مصرف، میزان تماس با خاک و آب و دیتاشیت محصول انجام شود.
پرایمر قیری بتن چگونه اجرا می شود؟
بخش قابل توجهی از مشکلات پرایمر به خود محصول مربوط نیست و از آماده سازی نامناسب سطح شروع می شود. بتن باید قبل از اجرای پرایمر از گردوغبار، روغن، چربی و آلودگی پاک شود. قسمت های پوک یا آسیب دیده نیز باید ترمیم شوند. اجرای پرایمر روی یک لایه گردوغبار در عمل یعنی پوشش به جای بتن به همان گردوغبار متصل شده است. در پروژه های عایق کاری، ضخامت یکنواخت و پوشش کامل سطح اهمیت زیادی دارد. گوشه ها، محل اتصال دیوار و کف، اطراف لوله ها و نقاط ترمیم شده نباید بدون پوشش باقی بمانند. همچنین اگر آب از داخل یک ترک فعال وارد سازه می شود، زدن پرایمر روی ظاهر سطح به تنهایی راه حل کاملی برای رفع علت نشتی نیست و ابتدا باید مسیر ورود آب و وضعیت ترک بررسی شود.
نتیجه گیری
دلیل اصلی استفاده از پرایمر بتن این است که پوشش نهایی روی یک سطح آماده و متناسب با سیستم اجرایی قرار بگیرد. پرایمر می تواند جذب سطح را کنترل کند، اتصال پوشش بعدی را بهبود دهد و در محصولاتی مانند پرایمر قیری، یک لایه محافظ در برابر رطوبت و برخی عوامل مهاجم محیطی ایجاد کند. با این حال نتیجه مناسب زمانی به دست می آید که نوع پرایمر با محل مصرف هماهنگ باشد.
در فونداسیون، زیرزمین، دیوار حائل، تونل و سطوح بتنی در تماس با خاک، پرایمرهای قیری یکی از گزینه های قابل بررسی هستند. محصولات پایه آب مانند PWB 1000 و PWB 1400 و محصول پایه حلال POB 2000 بتن کاور برای چنین کاربردهایی ارائه شده اند اما شرایط اجرای آن ها یکسان نیست. پایه آب یا پایه حلال بودن، دمای کارگاه، وضعیت بتن و ملاحظات ایمنی باید پیش از انتخاب بررسی شوند. بتن کاور از سال 1386 در حوزه تولید محصولات شیمیایی ساختمان، افزودنی های بتن، واتراستاپ و تجهیزات مرتبط فعالیت دارد. برای انتخاب پرایمر نیز بهتر است ابتدا شرایط واقعی پروژه مشخص شود و سپس بر اساس مشخصات فنی محصول، میزان مصرف و روش اجرای مناسب تعیین شود. انتخاب درست در این مرحله از اجرای پوششی جلوگیری می کند که ظاهراً کامل است اما اتصال یا حفاظت مورد انتظار را روی سطح بتن ایجاد نمی کند.
