خلاصه کتاب پاسخ های استاد به نقدهایی به کتاب مسئله حجاب ( نویسنده مرتضی مطهری )

کتاب «پاسخ های استاد به نقدهایی به کتاب مسئله حجاب» اثر استاد شهید مرتضی مطهری، مثل یک گفتگوی فکری عمیق، به مهم ترین ابهامات و شبهات درباره حجاب و حضور اجتماعی زن در اسلام جواب می دهد و دیدگاه های دقیق و روشنگر استاد رو درباره این موضوعات کلیدی بیان می کند. این کتاب درواقع مکمل اثر معروف «مسئله حجاب» است و کمک می کند تا درکی جامع تر و روشن تر از این بحث حساس داشته باشیم.

راستش را بخواهید، بحث حجاب و جایگاه زن، همیشه یکی از اون موضوعات داغ و چالش برانگیز بوده، مخصوصاً این روزها که آدم با کلی سوال و شبهه روبرو میشه. ممکنه خیلی ها فکر کنن اسلام زن رو خانه نشین کرده یا بهش اجازه حضور فعال در جامعه رو نمیده. اما اینجا دقیقاً جاییه که روشنگری های استاد مطهری به دادمون می رسه.

استاد مطهری، که خودش یک متفکر بی نظیر و نماد مبارزه با هر نوع جمود فکری و غرب زدگی بود، با قلم شیوا و استدلال های قوی اش، نه تنها به این شبهات جواب میده، بلکه ریشه های سوءتفاهم ها رو خشک میکنه. این کتاب، یه جورایی نقشه راهی هست برای فهم عمیق تر نگاه اسلام به زن و حجاب. بیایید با هم ببینیم این کتاب چه گنجینه هایی داره.

چرا باید به سراغ پاسخ های استاد رفت؟

شاید بپرسید توی این همه کتاب و مقاله درباره حجاب، چرا باید وقتمون رو بذاریم و بریم سراغ پاسخ های استاد به نقدهایی به کتاب مسئله حجاب؟ خب، جواب ساده است. این کتاب فقط یه جواب ساده به چند تا سوال نیست؛ بلکه یه پنجره رو به ذهن و روش فکری یکی از بزرگ ترین متفکران معاصر باز می کنه. در دنیای پرهیاهوی امروز که هر کس از ظن خود یار دین می شود و با برداشت های سطحی، ذهن ها رو درگیر میکنه، نیاز به فهمی عمیق، مستدل و فارغ از تعصب داریم.

شهید مطهری اینجا دقیقاً همین کار رو می کنه. او مثل یک طبیب حاذق، ریشه ی درد رو پیدا می کنه و با استدلال های منطقی و قرآنی، درمان رو ارائه میده. این کتاب به ما کمک می کنه تا نه اسیر جمود فکری بشیم و نه جذب شعارهای پر زرق و برق غرب زدگی. اگه دوست دارید دیدگاه های دقیق استاد مطهری رو درباره حجاب و جایگاه زن در اسلام درک کنید و به دور از حاشیه ها، به عمق بحث برسید، این کتاب رو از دست ندهید.

قصه از کجا شروع شد؟ از مسئله حجاب تا پاسخ های استاد

برای اینکه بفهمیم کتاب پاسخ های استاد چقدر مهم و کلیدیه، اول باید یه نگاهی بندازیم به کتاب مادرش، یعنی مسئله حجاب.

مسئله حجاب: یک شروع مهم و بحث برانگیز

مسئله حجاب خودش یک شاهکار بود. استاد مطهری توی اون کتاب، خیلی صریح و منطقی اومد و فلسفه واقعی حجاب رو از دیدگاه اسلام روشن کرد. او نشون داد که حجاب فقط یه پوشش ظاهری نیست، بلکه یه فلسفه عمیق تر پشتشه که به حفظ کرامت زن، سلامت جامعه و روابط سالم خانوادگی برمی گرده. کتاب مسئله حجاب به خاطر شجاعت و عمق بحثش، هم کلی طرفدار پیدا کرد و هم واکنش های مختلفی رو در پی داشت. خیلی ها رو بیدار کرد و خیلی ها رو به فکر فرو برد.

وقتی نقدها از راه رسیدند: فضلی ناشناس و حاشیه های پرمغز

طبیعی بود که یک کتاب با این عمق و تاثیرگذاری، بی نقد نمونه. سال ۱۳۴۹ شمسی بود که یکی از فضلا (که اسمش ذکر نشده، ولی از لحن نقدها پیداست که خودش فرد فاضلی بوده)، نسخه ای از چاپ سوم کتاب مسئله حجاب رو دست می گیره و شروع می کنه به نوشتن نظرات انتقادی اش، درست تو همون حاشیه های کتاب. این نقدها بعداً به دست استاد مطهری می رسه و ایشون هم با همون دقت و وسواس علمی، ذیل هر نقد، پاسخ های خودشون رو می نویسند.

این روش پاسخگویی استاد، خودش یه درس بزرگه. ایشون به جای اینکه یه کتاب جدا بنویسن و کلی گویی کنن، دقیقاً روی نقاطی که مورد سوال و ابهام منتقد بوده، زوم می کنن و با استدلال های محکم، جواب میدن. این کار نشون میده که استاد چقدر به گفتگوی فکری و شفافیت اهمیت می دادن. این کتاب در واقع حاصل همون گفتگوهای علمیه که حالا به دست ما رسیده تا ازش بهره ببریم.

مهم ترین نقدها و پاسخ های کوبنده استاد مطهری

حالا وقتشه که بریم سراغ اصل ماجرا و ببینیم اون نقدها چی بودن و استاد مطهری چطور بهشون جواب دادن. این بخش، قلب تپنده کتاب پاسخ های استاد هست.

نقد اول: آیا حجاب یعنی زن باید خانه نشین شود؟

یکی از مهم ترین و شاید رایج ترین برداشت های غلط از حجاب اینه که فکر کنیم اسلام می خواد زن رو از جامعه دور کنه و اون رو تو خونه حبس کنه. منتقد هم دقیقاً روی همین نکته دست می ذاره. او استدلال می کنه که کلمه حجاب به معنای پرده است و وقتی زن حجاب می کنه، یعنی پشت پرده میره و نباید در اجتماع حضور داشته باشه. این دیدگاه، حجاب رو معادل انزوا و خانه نشینی زن می دونست.

پاسخ استاد: تمایز بین حجاب و پوشش اسلامی

استاد مطهری اینجا با یک ظرافت بی نظیر، این سوءتفاهم رو برطرف می کنه. ایشون توضیح میدن که باید بین معنای لغوی حجاب (که همون پرده است) و پوشش اسلامی تفاوت قائل شد. استاد میگن: بله، کلمه حجاب ممکنه این معنی رو برسونه، اما منظور اسلام از حجاب، پرده نشینی نیست، بلکه حریم نگه داشتنه.

یعنی چی حریم؟ یعنی زن باید در اجتماع حضور داشته باشه، اما با رعایت ضوابطی که کرامت و حیثیتش رو حفظ کنه و باعث سواستفاده نشه. حجاب، یک سد بین زن و جامعه نیست، بلکه یک محافظه. استاد با آوردن شواهد تاریخی نشون میده که چطور زنان در صدر اسلام، با حفظ پوشش اسلامی، در مسجد، در میدان جنگ، در تشییع جنازه ها و سایر فعالیت های اجتماعی شرکت می کردند. این یعنی اسلام هرگز خواهان انزوای زن نبوده و نیست.

«تشویق نیست. عدم منع است و آنچه در فصل های آخر کتاب گفته شده است و همواره مورد تأیید است، حریم است، نه پرده نشینی. رسول اکرم(ص) اجازه شرکت در مساجد و احیاناً در تشییع جنازه و بالاتر حضور در میدان جنگ را می داد و درعین حال مانع اختلاط بود. می گفت زنان و مردان با یکدیگر و در حال اختلاط از یک در خارج نشوند و حتی در کوچه و خیابان خط ممر مردان از خط ممر زنان جدا باشد؛ صلی الله عليه وآله که چقدر او بزرگ و عظیم و معتدل بود و چقدر ما کوچک و حقیر و مفرط یا مفرّط هستیم.»

اینجا می بینیم که استاد چقدر دقیق و ظریف، فرق بین این دو مفهوم رو توضیح میدن و با مثال های تاریخی، برداشت های غلط رو اصلاح می کنن. این نگاه نه تنها زن رو از جامعه دور نمی کنه، بلکه به او هویت و جایگاهی مستقل در اجتماع با حفظ کرامت می بخشه.

نقد دوم: حضور اجتماعی زن، از نظر اسلام خوب نیست؟

این نقد، ادامه نقد اوله. منتقد در این بخش هم با اصرار بر برداشت خودش از حجاب به معنای پرده نشینی، نتیجه می گیره که اسلام اصولاً حضور فعال زن در اجتماع رو مذموم می دونه و تشویق به اون رو قبول نداره. او معتقد بود که وظیفه اصلی زن تربیت فرزند و خانه داریه و هرگونه فعالیت خارج از این چارچوب، با روح اسلام سازگار نیست.

پاسخ استاد: تأکید بر حریم و عدم اختلاط به جای منع حضور

استاد مطهری با صلابت تمام به این نقد هم پاسخ میده. ایشون تاکید می کنن که اسلام هرگز زن رو از حضور اجتماعی منع نکرده، اما روی حفظ حریم و عدم اختلاط تأکید داره. یعنی چی؟ یعنی زن می تونه در اجتماع حضور داشته باشه، کار کنه، درس بخونه، فعالیت سیاسی و فرهنگی داشته باشه، اما نباید این حضور به شکلی باشه که حریم ها شکسته بشه و روابط ناسالم شکل بگیره.

استاد برای روشن شدن بحث، مثال هایی از سیره پیامبر اکرم (ص) میارن. مثلاً ایشون می فرمایند که پیامبر (ص) حتی در مسیر رفت و آمد به مسجد یا در کوچه و خیابان، توصیه می کردند که مسیر زنان از مردان جدا باشه تا از اختلاط بی مورد و ناخواسته جلوگیری بشه. این به معنای زندانی کردن زن نیست، بلکه به معنای ایجاد فضایی سالم و محترمانه برای حضور همه، زن و مرد، در اجتماع است. اسلام نه زن رو از جامعه دور می کنه و نه اون رو بی حفاظ و رها رها می کنه. بلکه یک مسیر میانه و معتدل رو نشون میده.

مفهوم عفاف؛ جوهر اصلی حجاب از نگاه استاد

اگه بخواهیم یک کلمه پیدا کنیم که عصاره و جوهر اصلی نگاه استاد مطهری به حجاب باشه، اون کلمه عفاف هست. استاد بارها و بارها تأکید می کنند که حجاب فقط یک پوشش ظاهری نیست، بلکه نمود بیرونی عفاف درونیه. یعنی اگر درونیات و روحیات یک زن با عفاف عجین باشه، پوشش اون هم متناسب با اون عفاف خواهد بود.

استاد مطهری حجاب رو از ابعاد مختلفی بررسی می کنه: بعد اخلاقی، بعد اجتماعی و بعد روانی. از نظر ایشون، حجاب نه تنها یک حکم فقهی، بلکه یک راهکار تربیتی و یک ضرورت اجتماعیه که به حفظ سلامت روانی افراد و جامعه کمک می کنه. با این نگاه جامع، استاد نشون میده که چطور حجاب می تونه ابزاری برای توانمندسازی و کرامت بخشی به زن باشه، نه محدودیت.

نگاهی به رویکرد فکری و روش استاد مطهری در این کتاب

فراتر از پاسخ ها، چیزی که این کتاب رو واقعاً ارزشمند می کنه، آشنایی با رویکرد فکری و روش فقهی خود استاد مطهریه. وقتی این کتاب رو می خونید، احساس می کنید در کنار یک استاد بزرگ نشسته اید و از دریچه نگاه ایشون به مسائل نگاه می کنید.

جنگ با دو انحراف فکری: «اسلام منهای روحانیت» و «جمود و تحجر»

یکی از ویژگی های برجسته شخصیت و اندیشه استاد مطهری، مبارزه بی امانش با دو جریان فکری مخرب بود. از یک طرف، با تز اسلام منهای روحانیت می جنگید. این تز می خواست روحانیت رو از صحنه فکری و اجتماعی دور کنه و اسلام رو بدون راهبری و مرجعیت علمی روحانیون، ارائه بده. استاد مطهری با این تفکر مقابله می کرد و جایگاه علمی و هدایتی روحانیت رو تبیین می کرد، تا جایی که جان خودش رو هم در این راه فدا کرد.

از طرف دیگه، استاد مطهری با جمود و تحجر هم مبارزه می کرد. یعنی با اون دسته از برداشت های سطحی، خشک و متحجرانه از دین که اسلام رو یک دین عقب مانده و ناسازگار با زمانه معرفی می کردن. ایشون با اجتهاد پویا و نگاه عمیقشون به مبانی اسلام، نشون میدادن که دین ما چقدر غنی و پاسخگو به نیازهای روزه.

«مطالعه این کتاب علاوه بر اینکه تا حدى روش فقهى استاد را آشکار مى سازد، نشان مى دهد که چگونه استاد شهید از یک سو با تز استعمارى «اسلام منهاى روحانیت» مبارزه مى کند تا آنجا که جان خود را در این راه فدا مى نماید و از سوى دیگر با جمود و تحجّر در مى آویزد.»

این جمله به خوبی نشون میده که استاد مطهری چقدر دقیق و آگاهانه در میانه دو انحراف، مسیر حق رو می پیمودن و همیشه دعوت به اجتهاد و تفکر اصیل اسلامی می کردن.

یک شخصیت چندبعدی: فقیه، فیلسوف، متکلم و جامعه شناس

وقتی آثار استاد مطهری، از جمله همین کتاب پاسخ های استاد رو می خونید، متوجه میشید که با یک فرد معمولی طرف نیستید. ایشون یک شخصیت چندبعدی و جامع بودن. هم یک فقیه عالی مقام بودن که به مبانی دینی اشراف کامل داشتن، هم یک فیلسوف و متکلم قوی که می تونستن پیچیده ترین مسائل رو با منطق فلسفی حل کنن، و هم یک جامعه شناس آگاه که تحولات و نیازهای جامعه زمان خودشون رو به خوبی درک می کردن. این چندبعدی بودن، به ایشون این قدرت رو میداد که بتونن به هر نوع شبهه و نقدی، از هر زاویه ای که مطرح شده، جواب بدن و بحث رو به عمق بکشن.

اهمیت عقلانیت و اجتهاد پویا در اندیشه مطهری

شاید مهم ترین درسی که از رویکرد استاد مطهری می گیریم، تأکید ایشون بر عقلانیت و فلسفه احکامه. استاد هیچ وقت فقط به این اکتفا نمی کرد که بگه این حکم اسلامه. همیشه سعی می کرد چرایی و فلسفه احکام رو هم توضیح بده. ایشون معتقد بودن که اسلام یک دین عقلانی و منطقیه و احکامش پشتوانه عقلی و منطقی داره. این رویکرد، در کنار اجتهاد پویا و نگاه به زمان، باعث میشد که بتونن به شبهات مدرن با مبانی عمیق اسلامی پاسخ بدن و دین رو زنده و پویا نشون بدن. این چیزیه که توی این کتاب، به وضوح می بینیم و برای ما هم باید الگویی باشه.

چرا پاسخ های استاد هنوز هم حرف برای گفتن دارد؟

شاید فکر کنید که کتابی که سال ۱۳۴۹ نوشته شده، الان دیگه ممکنه حرف تازه ای نداشته باشه. اما سخت در اشتباهید! پاسخ های استاد نه تنها حرف تازه داره، بلکه الان حتی بیشتر از گذشته به درد می خوره. بیایید ببینیم چرا این کتاب هنوز هم مثل یک چشمه زلال، تازه و روشنگره:

1. خنثی کردن تبلیغات سوء: این روزها که تبلیغات زیادی علیه اسلام و به خصوص در حوزه زنان و حجاب میشه، این کتاب مثل یک پادزهر قوی عمل می کنه. با خوندن استدلال های استاد، می تونیم به راحتی به این شبهات پاسخ بدیم و نذاریم ذهن ها مسموم بشه.
2. الگویی برای گفتگوی علمی: استاد مطهری نشون میده که چطور میشه با نقدها مواجه شد. نه با دعوا و تهمت، بلکه با گفتگوی علمی، منطق و احترام متقابل. این خودش یک درس بزرگ برای فضای فکری امروز ماست که پر از جنجال و هیاهوه.
3. مرجعی ارزشمند برای درک حجاب: اگه واقعاً می خواید پیچیدگی های بحث حجاب و جایگاه زن در اسلام رو درک کنید، بدون غرض ورزی و تعصب، این کتاب یک مرجع عالیه. ایشون بحث رو از تمام ابعادش بررسی می کنه و شما رو به یک درک جامع می رسونه.
4. تأثیر بر روشنفکران و دانشگاهیان: آثار استاد مطهری همیشه مورد توجه روشنفکران و دانشگاهیان بوده. این کتاب هم به خاطر عمق تحلیل و روش علمی اش، می تونه تأثیر زیادی بر این قشر بذاره و نگاهشون رو به حجاب و اسلام عمیق تر کنه.

پس، اگر به دنبال فهمی اصیل از اسلام و پاسخ های محکم به شبهات هستید، پاسخ های استاد یک انتخاب عالیه.

چطور عمیق تر شویم؟ کتاب های مرتبط و مکمل استاد مطهری

اگه با خوندن پاسخ های استاد جرقه کنجکاوی تو ذهنتون روشن شده و دلتون می خواد بیشتر با دنیای فکری استاد مطهری آشنا بشید، خبر خوب اینه که کلی کتاب دیگه هم هست که می تونید بخونید و لذت ببرید. این کتاب ها مثل تکه های یک پازل بزرگ هستن که با کنار هم قرار گرفتنشون، یک تصویر کامل از اندیشه استاد رو بهتون میدن.

قبل از پاسخ های استاد چی بخوانیم؟

برای اینکه بهتر بتونید حرف های استاد رو تو کتاب پاسخ های استاد درک کنید، خوبه که اول این دو کتاب رو بخونید:

• مسئله حجاب: این کتاب همون اثر اصلیه که پاسخ های استاد نقدها و جواب های اونه. با خوندن مسئله حجاب، با پیش زمینه ها و استدلال های اولیه استاد آشنا میشید و بعدش، درک پاسخ های استاد براتون خیلی راحت تر میشه.
• نظام حقوق زن در اسلام: این کتاب، یک بررسی جامع از جایگاه زن در اسلام، حقوق و تکالیفش، و تفاوت های نگاه اسلام با سایر مکاتب فکریه. خوندن این کتاب بهتون یک دید کلی و عمیق درباره موضوع زن در اسلام میده که برای فهم بهتر بحث حجاب هم خیلی مفیده.

بعد از پاسخ های استاد کدام آثار را پیشنهاد می کنید؟

حالا که ذهن تون با رویکرد استاد آشنا شده، می تونید به سراغ این کتاب های مکمل برید:

• اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب: این کتاب به صورت مقایسه ای، نگاه اسلام و جهان غرب رو به اخلاق جنسی بررسی می کنه و به شما کمک می کنه تا فلسفه محدودیت ها و آزادی ها رو در هر دو مکتب بهتر بفهمید.
• عدل الهی: برای درک عمیق تر مبانی فکری استاد و اینکه چطور ایشون به سوالات بنیادین پاسخ میدادن، این کتاب خیلی مهمه. اینجا استاد به بحث عدالت خداوند و چرایی مسائل مختلف می پردازه.
• روابط زن و مرد در اسلام: این کتاب نگاه جامع تری به روابط بین زن و مرد در ابعاد مختلف (خانواده، اجتماع و…) داره و مکمل بحث های حجاب و حقوق زن هست.
• تعليم و تربیت در اسلام: از اونجایی که استاد مطهری یک مربی و فیلسوف تربیتی هم بودن، این کتاب نگاه عمیق ایشون رو به تربیت انسان نشون میده که قطعاً به بحث جایگاه زن و نقش مادری هم مربوط میشه.

اگر می خواهید غرق در دنیای استاد شوید: دوره های کامل آثار

اگر واقعاً شیفته افکار استاد مطهری شدید و دلتون می خواد تمام جنبه های اندیشه ایشون رو کشف کنید، انتشارات صدرا مجموعه های کاملی از آثار استاد رو منتشر کرده. این دوره ها، گنجینه ای بی نظیر برای هر علاقه مند به اندیشه اسلامی و پژوهشگره. با تهیه این دوره ها، می تونید برای سال ها خودتون رو مهمان افکار ناب و روشنگر استاد کنید و مسیر فکری ایشون رو گام به گام دنبال کنید.

خوانندگان چه می گویند؟ بازخوردهایی از عمق جان

هیچ چیز مثل شنیدن نظر بقیه، آدم رو به خوندن یک کتاب ترغیب نمی کنه. وقتی به نظرات خواننده های پاسخ های استاد نگاه می کنیم، می بینیم که چقدر این کتاب تونسته روی دل و ذهن آدم ها اثر بذاره. خیلی ها بعد از خوندن این کتاب، دیدگاهشون نسبت به حجاب و جایگاه زن، متحول شده.

مثلاً یکی از خواننده ها گفته بود: این کتاب عالیه، همه بخونین! این جمله کوتاه، عمق تاثیرگذاری کتاب رو نشون میده. بعضی ها هم به آینده نگری استاد اشاره کرده بودن:

«اون موقع که جامعه دو قطبی نبود و جهل مدرن و غرب گرایی به اینصورت نبود استاد شهید چه حرفای پخته ای میزدند.هرجا میدید کم کاری میشه قلمش رو بکار میگرفت.یه بار حجاب.یه بار فلسفه مارکسیسم .یه بار داستان و راستان که در این مورد آخر مسخره اش میکردند که داره واسه بچه ها داستان میگه.روحت شاد استاد که کسی شما رو نشناخت.»

این دیدگاه نشون میده که چطور عمق تحلیل و آینده نگری استاد مطهری، حتی بعد از سال ها، هنوز هم تازگی داره و به سوالات و چالش های امروز ما پاسخ میده. استاد واقعاً متوجه بود که جامعه به چه چیزهایی نیاز داره و با قلم و زبانش، به مبارزه با انواع انحرافات فکری می پرداخت، چه جهل سنتی و چه جهل مدرن و غرب گرا. این بازخوردها، مهر تاییدی هستن بر ارزش بی بدیل این کتاب.

چطور کتاب پاسخ های استاد را تهیه کنیم؟

خوشبختانه دسترسی به آثار استاد مطهری کار سختی نیست. انتشارات صدرا (مرکز نشر آثار استاد شهید مطهری) که خودش توسط استاد تأسیس شده، مسئولیت انتشار و توزیع تمامی آثار ایشون رو بر عهده داره. می تونید این کتاب رو هم مثل سایر آثار استاد، از طریق این انتشارات تهیه کنید.

برای خرید نسخه های چاپی، کافیه به سایت انتشارات صدرا مراجعه کنید یا به کتابفروشی های معتبر سر بزنید. معمولاً این کتاب همیشه موجود هست. همچنین برای اون دسته از عزیزان که دسترسی به نسخه چاپی براشون سخته یا ترجیح میدن کتاب رو به صورت دیجیتال مطالعه کنن، نسخه های الکترونیکی (مثل PDF) هم از طریق پلتفرم های قانونی کتاب الکترونیک قابل تهیه است. خلاصه، به هر شکلی که راحت باشید، می تونید این گنجینه فکری رو به دست بیارید و ازش بهره ببرید.

حرف آخر: چراغ راه استاد مطهری همچنان روشن است

در پایان این گشت و گذار در کتاب «پاسخ های استاد به نقدهایی به کتاب مسئله حجاب»، فکر می کنم به خوبی متوجه شدیم که چرا این اثر تا این حد مهم و ارزشمنده. این کتاب فقط یه مجموعه جواب به چند تا سوال نیست؛ بلکه یه چراغ روشنگره که مسیر فهم درست حجاب و جایگاه زن در اسلام رو برای ما روشن می کنه. استاد مطهری با همون دقت و عمقی که تو «مسئله حجاب» داشت، اینجا هم نشون میده که چطور میشه با منطق و استدلال، از دین دفاع کرد و شبهات رو کنار زد.

درس بزرگی که استاد مطهری به ما میده، اینه که نباید از گفتگوهای فکری ترسید. نباید از نقدها فرار کرد. بلکه باید با روی باز و ذهنی جستجوگر، به استقبالشون رفت و با استدلال های محکم و مبتنی بر مبانی اسلامی، به اون ها پاسخ داد. این همون مسیریه که استاد در تمام عمرش پیمود و نهایتاً هم جانش رو در این راه فدا کرد.

پس، اگر دنبال یک درک عمیق، منطقی و اصیل از حجاب و نقش زن در جامعه اسلامی هستید، مطالعه این کتاب و سایر آثار استاد مطهری رو به شدت بهتون توصیه می کنم. مطمئن باشید پشیمون نمیشید. چراغ هدایت بخش استاد مطهری، حتی پس از سال ها، همچنان روشن و فروزان است و راه رو برای مشتاقان حقیقت روشن می کنه. بیایید از این نور بهره ببریم.