سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران –  بخش نخست

از آنجا که این جایگاه ، بنا به ویژگی های علمی در زمینه های اصول و فقه و دیگر علوم جاری در حوزه های علمیه مورد توجه قرار داشته و دارد و با وجود درایت و تیزنگری ، هوشمندی ، سیاستمداری و آشنایی با اوضاع و شرایط جامعه مسلمانان اعم از سنی و شیعه و نیز دیگر جوامع مذهبی جهان، در هر دوران شخصی را به عنوان «مرجع جامع الشرایط» به جامعه شیعیان معرفی می کند.

از این رو سنت مراجع شیعه، بذل توجه به مراکز اصلی شیعه بوده و می باشد که در این میان حجه الاسلام والمسلمین جناب آقای حاج سید جواد شهرستانی ، داماد و نماینده تام الاختیار حضرت آیه الله العظمی سیستانی در نزدیک به سه دهه اخیر ، برای نخستین بار دست به سفرهای درون مرزی و برون مرزی زده و بدین ترتیب به امور شیعیان و حوزه های علمیه و مدارس وابسته به آن ، در درجه نخست و نیز اصولاً آگاهی از وضع و شرایط اجتماعی و اقتصادی آنان و رفع نیازمندی های شیعیان می پردازد.
بدون تردید شرایط کنونی جهان به ویژه در منطقه و برنامه ریزی های سیاست جهانی برای مجله سی تی مگ جلوه دادن چهره اسلام حقیقی و نیز تحقیر و به انزوا کشانیدن مسلمانان به ویژه شیعیان در جای جای جهان، خصوصاً در منطقه خاورمیانه ، مسیولیت سنگین تری را متوجه نهاد مرجعیت نموده و از این روست که می بایست با سفرهای دوره ای هراز چندگاهی ، ضمن آشنایی با شرایط اجتماعی و اقتصادی شیعیان به طور خاصً و دیگر جوامع مسلمان به طور عام، به رفع نیازمندیی ها و به روز درآوردن مراکز علمی فرهنگی آنان اقدام گردیده و از سوی دیگر موجب دلگرمی آنان گردد که این عزیزان احساس کنند همواره دارای پشتوانه و مرکزی هستند که در اندیشه آنان بوده و دغدغه آنان را در سر دارد.

اینجانب که در این چند دهه اغلب توفیق همراهی با معظًم له و هیات همراه در سفرهای درون مرزی و برون مرزی را داشته و پیش از این گزارش های گوناگونی از این سفرها را همچون سفر های برون مرزی به کشور های لبنان ، افغانستان ، هند ، کشمیر ….و نیز درون مرزی چون سفر به بخش های شمال ، جنوب و شرق کشور را منتشر ساخته ام ، سعی داشته ام تا آن جا که ممکن است بصورت گذرا ، بخشی از فعالیت های این گونه سفرها را که اغلب با دیدار ها از مراکز حوزه های علمیه ، مدارس ، اساتید علمی آنان ، ایمه جمعه و جماعات ، و شخصیت های علمی حوزوی ، نیز اجتماعی و سیاسی و گاه بر اساس ضرورت ، دیدار با مردم مناطق محروم کشور را به نظر خوانندگان ، و نیز ثبت در تاریخ ، به قلم آورم.
در همین راستا توفیق یار گردید که در تاریخ شنبه 25 فروردین ماه جاری (1403 شمسی ) به مدت چهار روز با هیات اعزامی از سوی دفتر آیه الله العظمی سیستانی ، که به ریاست و مدیریت و حضور جناب حجه الاسلام و المسلمین حاج سید جواد شهرستانی به استان فارس ( شیراز ، کازرون ، جهرم و فسا ) ، سفر کرده و پس از زیارت از دو مرقد مطهر سید علاء الدین ، و شاهچراغ علیهم السلام و دیدار با تولیت های این دو مزار مبارک و دیدار با امام جمعه های شیراز ، کازرون ، جهرم ، فسا و جز این ها از ایمه جمعه دیگر شهرهای این دیار ، به دیدار باطلاب علوم دینی در مدارس و حوزه های علمیه متعدد آن ، ودیدار با علماء و شخصیت های حوزوی و اساتید این بلاد صورت پذیرفت.

در این سفر نزدیک به بیش از پنجاه دیدار در برنامه گنجانیده شده بود که برنامه همه روزه از شش بامداد ، تا ساعت دو بامداد روز بعد ادامه می یافت که بحمد الله همچون دیگر سفرهای معظم له ، از سفرهای موفق بشمار می آمد.
امیدوارم توفیق یار گردد که در این راستا و دیدارها قلم نگاره هایی را به تحریر در آورم.
گفتنی است که شیراز در سال74 هجری به دست مسلمانان فتح شد. هجرت امام رضا (علیه السلام) به ایران ، خیل عاشقان ولایت و سادات علوی را راهی ایران نمود که برخی از آنان در شیراز به دست حاکمان عباسی به شهادت رسیدند.
تاریخ پیدایش حوزه علمیه شیراز به قرن دوم با روی کار آمدن آل بویه باز می گردد و با به قدرت رسیدن صفویان و افزایش قدرت تشیع حوزه علمیه شیراز نیز رو به گسترش پا نهاد و تا به امروز این راه را ادامه داده است.
این دوره از قرن دوم شروع و تا قرن دهم ادامه می یابد. حکومت آل بویه موجب شکوفایی حوزه علمیه شیراز در این دوره است و برخی از فقها و حکیمان از این دیار به کاروان دانش می پیوندند. اواسط قرن چهارم هجری شیراز به تصرف دیلمیان درآمده و تشیع به عنوان مذهب رسمی مورد توجه قرار گرفته است.
از فعالیت های فرهنگی آل بویه در این دوره مسجد جمعه و کتابخانه عضدالدوله است. این روند موجب گشت تا در قرن پنجم هجری دانشمندانی شیعی از این سرزمین پا به عرصه نهند.
در دوره های بعد که به هفتم تا دهم هجری تعلق دارد نام 31 مدرسه علمیه در حوزه شیراز ثبت شده است.

صفویان در نشر تشیع در ایران هر چند پیشگام بشمار نمی آیند و برخی دیگر از حکومت های شیعه چون آل بویه و علویان بر آنان پیشی دارند، لیکن آنها در دایره گسترده تری تمدن اسلامی و فرهنگ شیعی را نشر داده اند. آغاز دوره دوم حوزه علمیه شیراز با استقرار دولت صفوی آغاز و تا قرن پانزدهم ادامه می یابد.
با رواج فرهنگ شیعی در ایران بسیاری از دانشمندان بحرین و با توجه به نزدیکی جغرافیایی ، از اوایل قرن یازدهم به شیراز مهاجرت نموده و در این شهر مقیم شدند.

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

برخی از مشهورترین این بزرگان عبارتند از :
سید ابو علی ماجد ، فرزند سید هاشم بحرانی (متوفی 1028. ق) ، احمد بن عبد السلام بحرانی (زنده به سال 1028. ق) ، شیخ صایح بن عبد الکریم بحرانی (متوفی 1098. ق) ، سید ماجد فرزند سید محمد بحرانی (زنده به سال 1097. ق) ، شیخ یوسف بحرانی (1107ـ1186. ق) صاحب کتاب « الحدایق الناضره » که به صاحب حدایق شهرت یافته است.
در این دوره ده ها مدرسه علمیه در شیراز به عنوان نهاد آموزشی به فعالیت مشغول بودند که مهمترین آن ها اشاره می نمایم:
مدرسه محبیه ، مدرسه خان ، مدرسه میرزا لطفی ، مدرسه هاشمیه ، مدرسه اسماعیلی ، مدرسه حکیم ، مدرسه نظامیه ، مدرسه امامیه ،
مدرسه صالحیه ، دمدرسه مقیمیه ، مدرسه حاجی میرزا خان ، مدرسه آقا بابا خان ، مدرسه شفاعیه.
از بزرگان این دوره می توان به « صدر المتالهین شیرازی » و «حاج میرزا محمدحسن» معروف به « میرزای شیرازی » اشاره نمود که هر چند هیچیک از این دو بزرگ در شیراز اقامت دایم نداشته اند، لیکن نام شیراز را به عنوان دیاری شیعی که فرزانگانی در فلسفه و فقه را به جهان تشیع عرضه نموده است ، در خاطره ها زنده می کنند. به ویژه میرزای شیرزای که در تاریخ شیعه به ( المجدًد الشیرازی ) شهرت یافت که نهضت ضد استعماری تنباکو را به وجود آورد و با فتوای تاریخی و تاثیر گزار خود ، قدرت دینی عالمان شیعه را به نمایش گذاشت.

همانطور که پیش از این اشاره گردید هجرت امام رضا (علیه السلام) به ایران ، خیل عاشقان ولایت و سادات علوی را راهی ایران نمود که برخی از آنان در شیراز به دست حاکمان عباسی به شهادت رسیدند.

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

برخی از این بزرگان عبارتند از:
احمد بن موسی الکاظم معروف به شاهچراغ ، سید علاءالدین حسین بن موسی الکاظم علیه السلام، (برادر کوچکتر شاهچراغ ) ، محمد بن موسی الکاظم ، علی بن حمزه بن موسی الکاظم ، ابراهیم عسکر بن موسی بن ابراهیم اصغر بن موسی الکاظم ،حسین بن اسحاق بن موسی الکاظم ، محمد بن حسن بن حسن بن حسین بن اسحاق بن موسی الکاظم ،
قاسم بن احمد بن حسن بن سلیمان بن قاسم الرسی ابن ابراهیم طباطبا بن اسماعیل بن ابراهیم بن حسن بن حسن بن علی بن ابیطالب علیهم السلام که هرکدام از این بزرگان دارای حرم و بارگاه های باشکوهی در شیراز می باشند و مردم این دیار از رشحات معنوی پیکر های پاک نهفته در خاک آن همواره در طول تاریخ بهره مند بوده و می باشند.
در حقیقت شیعه از قرن دوم هجری در شیراز حضور یافته و در طی سال ها به جایگاه رفیعی نایل آمده است.
از اواخر قرن سیزدهم هجری ، حوزه علمیه شیراز شاهد تعداد قابل توجهی از دانشمندان فرزانه در فقه و اصول و معارف الهی گردید که برخی از آنان با موضع گیری در مقابل شیخیه کرمان، کتاب هایی را در ردّ فرقه شیخیه به رشته تحریر درآوردند و برخی بر علیه استعمار انگلیس موضع گیری نموده و مردم را علیه آنان بسیج کردند.

در اینجا به برخی از مشاهیر دانشمندان شیراز اشاره می نمایم:

حجه الاسلام میرزا محمد ابراهیم شیرازی (قرن سیزدهم) ، حجه الاسلام آقا سید ابو الحسن دستغیب شیرازی (متوفی بعد از 1300. ق) وی در علوم عقلی و ریاضی مهارت بسزایی داشتند ، حجه الاسلام سید ابو القاسم شیرازی (متوفی حدود 1280. ق) وی از مدرسین حوزه علمیه شیراز بود ،
حجه الاسلام سید احمد بن سید عبد الکریم شیرازی (متوفی حدود 1250. ق) وی از دانشمندان متبحّر حوزه شیراز بود، « کشف الاسرار ، جبر و اختیار » از آثار اوست ، آیه الله سید اسماعیل بن سید رضی شیرازی (1258ـ1305. ق) وی پدر حضرت آیه الله العظمی میرزا عبد الهادی شیرازی و پسر عموی میرزای بزرگ شیرازی بوده و از علمای جلیل القدر و فقهای عصر خویش محسوب می شده است ، آیه الله سید میرزا آقا فرزند سیداحمد مستوفی حسنی شیرازی که داماد میرزای شیرازی بشمار می آمد ، آیه الله العظمی شیخ محمد باقر شیرازی ، که از معاصرین وحید بهبهانی و علامه بحر العلوم است ، آیه الله العظمی سید محمد باقر موسوی طیب شیرازی (متوفی حدود 1235. ق) وی از عالمان متبحر قرن سیزدهم هجری است ، آیه الله شیخ محمدجعفر بن محمد، « ملًا آقا بزرگ شیرازی » (متوفی حدود 1300. ق) معظم له از مراجع قضاء و افتاء شیراز محسوب می شد ، حجه الاسلام شیخ جعفر تجوری شیرازی ، که از شاگردان مجدد شیرازی بشمار می آمد ، حجه الاسلام شیخ محمدجواد فرزند محمدرضا آیت اللهی (متولد 1309. ق)، حجه الاسلام ملا محمد جواد شیرازی (متوفی حدود 1260. ق)، ایشان از فقهای شیراز و مولفان آن سامان است « الکواکب المضییه » از جمله تالیفات او می باشد ، حجه الاسلام سید حسین بن محمد رضا حسینی شیرازی ، وی عالمی فاضل و از شاگردان شیخ فضل الله نوری است، حجه الاسلام شیخ محمد رضا بن اسد الله عالمی (متوفی حدود 1340. ق)، وی از ادیبان شیراز است. « بصیر السعداء » و « عقود الدرً النضید » از آثار اوست ، حجه الاسلام سید محمد رضا بن اسماعیل موسوی شیرازی (1223ـ1300. ق)، وی از شاگردان حاجی کلباسی است و کتاب هایی در معارف اسلامی نگاشته است ، آیه الله شیخ عبد الجبار شیرازی (متوفی 1319. ق)، وی از فقهای شیراز و از شاگردان شیخ انصاری و میرزای بزرگ شیرازی و مرجع مردم شیراز در مسایل شرعی و احکام دینی بوده است ،

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست
سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

آیه الله العظمی سید عبد الهادی حسینی شیرازی (1305ـ1383. ق) ، آیه الله سید علی اکبر فال اسیری شیرازی (متوفی 1319. ق)، وی از فقهای بزرگ عصر خویش و از شاگردان میرزا حبیب الله رشتی است که نهضت تنباکو را در شیراز هدایت نمود ، آیه الله حاج سید محمد باقر آیه اللهی (متولد 1322. ق)، وی فرزند آیت الله العظمی میرعبدالباقی است که از حوزه علمیه شیراز، نجف ، اصفهان و قم بهره برده سپس به شیراز بازگشته و به خدمات دینی مشغول شده است ، حجه الاسلام سید محمد کاظم آیه اللهی (متولد 1332. ق)، وی فرزند دیگر آیه الله میر عبد الباقی است که در حوزه علمیه شیراز و قم به تحصیل پرداخته و کتاب ها و رساله هایی در فقه به رشته تحریر درآورده است ، آیه الله سید ابو القاسم ارسنجانی (متولد 1318. ق)، وی از طلاب شیراز بود که برای تکمیل تعالیم دینی راهی نجف اشرف شده بود لیکن با تبعید آیات عظام نجف به قم در سال 1342. ق به ایران آمد و پس از تحصیل در مکتب مرحوم آیه الله حایری یزدی و میر سید علی یثربی به شیراز رفته و به تدریس در آن حوزه و ترویج احکام دین پرداخت ، آیه الله العظمی شیخ جعفر بن محمد حسین محلاتی شیرازی (متولد 1243. ق)، معظم له از مجتهدان شیراز بود که از اساتید حوزه های علمیه شیراز، سامراء و نجف بهره برده و در شیراز اسکان یافته بود. وی در جنگ جهانی اول ( 1332ـ1337 ق ) مردم را به دفاع از ایران و جنگ با دولت انگلیس فراخواند. در این ایام خود نیز لباس رزم پوشیده و به صف مبارزان پیوست تا اینکه انگلیسی ها بوشهر را تخلیه کردند ، آیه الله سید صدر الدین مجتهد شیرازی (متولد 1221. ق)، ایشان از دانش آموختگان حوزه شیراز و نجف می باشد که پس از تحصیل به موطن خویش بازگشته و «جمعیت انصار» را تشکیل دادند.

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

از آثار ایشان یک دوره دایرهالمعارف بیست جلدی به نام « مجموعه الاشتات » است ، آیه الله میرزا ابراهیم بن محمد علی مجتهد محلاتی شیرازی (متوفی 1336. ق)، ایشان از فقها و مجتهدان جامع الشرایط و از شاگردان مجدد شیرازی است که تقریرات درس استاد در فقه و اصول را به رشته تحریر درآورده است ، آیه الله سید نور الدین بن میرزا ابو طالب حسینی شیرازی ایشان از آیات عظام نجف اشرف اجازه اجتهاد دریافت کرده و به تالیف کتاب و ارشاد مردم مشغول بود ، آیه الله العظمی شیخ بهاء الدین محلاتی فرزند شیخ جعفر از بزرگ علماء و مراجع عصر ما در استان فارس بشمار می آمد. بزرگ خاندان محلاتی شیراز «آخوند ملا محمد علی محلاتی » است که در سال 1260 هـ. ق. از محلات به شیراز هجرت کرد و در سال 1284 هـ. ق. در این شهر بدرود حیات گفت. وی خانواده محلاتی ها را در شیراز تشکیل داده و به مناسبت محلاتی بودن ، فرزندانش این عنوان را برای نام خانوادگی خویش برگزیدند. ملا محمدعلی محلاتی اصلا شوشتری بوده و جدش «آخوند ملا محمد شوشتری » از شوشتر به محلات هجرت نموده و در آن جا سکنی گزیده بود. « محمد بن علی نجار »، جد بزرگ ملا محمدعلی محلاتی یکی از علمای معروف شوشتر بوده است.

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران -  بخش نخست

گفتنی است که عالمان و فقیهان سترگی در این دیار از قرن دوم تا کنون سر بر آورده و نه تنها شیراز و پیرامون آن را ، بلکه حوزه های علمیه نجف و قم ، و اصفهان ، و مشهد و جز این ها از دیگر حوزه های شیعه جهان اسلام را از علم و دانش خود بهره مند ساخته اند ، که در این قلم نگاره ، و در حدً بضاعت علمی خود ، و حوصله خوانندگان ، تنها به بخشی از مرزداران اسلام در این دیار بسنده نمودم ، که صد البته سخن در این راستا و اشاره به ستارگان فروزان و برجسته آن فراوان است.
لازم به اشاره است که هم اکنون در حدود نزدیک به چهار هزار طلبه که سه هزار نفر آنان را مردان تشکیل می دهند ، در استان فارس و در 51 حوزه علمیه مشغول به تحصیل و فعالیت می باشند.
امیدوارم که در این راستا ضمن شرح سفر و دیدار استانی جناب آقای شهرستانی و هیات همراه با حوزویان و اساتید و حوزه ها و مدارس علمیه شهرهای یاد شده ، اطلاعاتی افزون بر آن از حوزه های شیراز ، و مدارس کهن و تاریخ آن ها و تاثیر گزاری و حضور بزرگانی نام آور و ماندگار در تاریخ شیعه را تقدیم دارم.

جمعه هفتم اردیبهشت 1403

220

آیا شما به دنبال کسب اطلاعات بیشتر در مورد "سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران –  بخش نخست" هستید؟ با کلیک بر روی عمومی، به دنبال مطالب مرتبط با این موضوع هستید؟ با کلیک بر روی دسته بندی های مرتبط، محتواهای دیگری را کشف کنید. همچنین، ممکن است در این دسته بندی، سریال ها، فیلم ها، کتاب ها و مقالات مفیدی نیز برای شما قرار داشته باشند. بنابراین، همین حالا برای کشف دنیای جذاب و گسترده ی محتواهای مرتبط با "سفر به سومین دیار حرم اهل بیت (ع) در ایران –  بخش نخست"، کلیک کنید.